Handleiding voor het droogzwemmen

Anno 2016 klinkt een radiocursus over zwemmen je wellicht vreemd in de oren. Misschien terecht, hoewel er zelfs nu jaarlijks toch nog 76 personen (cijfer uit 2014) verdrinken. Dat waren er begin jaren ’30 maar liefst 700 à 800 per jaar. Bovendien kon toen maar 5 à 6 %  van de Nederlandse bevolking zwemmen. Kortom: de cursus voorzag in een meer dan grote behoefte. Maar auteur de heer S.J.P. Borsten benoemt het (leren) zwemmen niet alleen als voorkomen van verdrinking. Even noodzakelijk acht hij het zwemmen als bevordering van de gezondheid.

Juist voor iedereen die angstig was om te gaan zwemmen was deze cursus in het droogzwemmen een uitstekend middel om het (schoolslag) zwemmen snel aan te leren. In de cursus is er speciale aandacht voor de ademhaling, omdat dit vaak een struikelblok blijkt te zijn en die, zoals de schrijver noemt, ook de oorzaak is van vele mislukkingen.

Borsten was ook de presentator van het radioprogramma en stond daarnaast bekend als schrijver van verschillende boeken over zwemmen. Hiertoe behoort ook De Zwemsport uit 1936, het standaardwerk over zwemmen in de meest uitgebreide zin des woords. Zijn motto’s: Eens geleerd, nooit verleerd en Zwem en wees gelukkig!

Twee stoelen tegen elkaar en droogzwemmen maar. Zo moet het er destijds in veel huiskamers uit hebben gezien. Fotograaf: onbekend.

De radiocursus bestond uit 5 lessen en werd uitgezonden door de Katholieken Radio-omroep. Van het hierboven afgebeelde cursusboekje zijn minimaal 4 drukken geweest. De eerste druk stamt uit maart 1931. De tekst bij dit boekje komt uit de 3e druk, gedateerd maart 1933. Bij de eerdere cursussen bleek er vraag te zijn naar een uiteenzetting van de zwemslagen. Bij deze 3e druk is daarom een beschrijving opgenomen van de meest voorkomende zwemslagen.

Er blijken verschillende droogzwemmethoden te bestaan:

  • een Duits systeem met gymnastische oefeningen, waarbij de zwembewegingen worden uitgevoerd
  • een systeem met een hangtoestel, waaraan de leerling zich met de handen vasthoudt en vervolgens de beenoefeningen maakt.

‘Viertakt’ beweging

Bovengenoemde methoden stuiten op verschillende praktische bezwaren, vandaar dat Borst een methode introduceert waarbij de zwemhouding op de meest natuurlijke wijze wordt nagebootst.Dat is in een liggende houding, waarbij gebruik wordt gemaakt van bijvoorbeeld een bankje of een kruk.

Het gaat te ver om alle zwembewegingen hier te beschrijven. Daarom volgen hieronder de 5 lessen in vogelvlucht. In les 1 is er sprake van 4 bewegingen, waarbij de uitgangshouding met gestrekte armen en benen is. Bij de eerste beweging gaan de armen naar buiten. Vervolgens worden de armen onder de kin gebracht en tegelijkertijd worden de benen ingetrokken. Daarna worden de armen gestrekt en als laatste volgen de benen. Bij de 2e les worden de 3e en 4e beweging uit les 1 samengevoegd, de zogenaamde drietakt beweging. In les 3 worden de bewegingen samengevoegd tot de tweetakt beweging.

Borsten benadrukt dat de ademhaling van het grootste belang is. Daarom staat dit onderwerp in de lessen 4 en 5 centraal. Diegenen die dit namelijk niet goed leren, zijn na een paar zwemslagen uitgeput. Als regel geldt dat de zwemslag zo lang of groot moet zijn als de ademhaling duurt. Geadviseerd wordt om de zwemslagen zo lang mogelijk te maken. Het verhoogt het drijf- en uithoudingsvermogen. Bij voorkeur moet alles rustig worden uitgevoerd, zodat men des te sneller zelfvertrouwen in het water krijgt.

Dan is het moment aangebroken om het geleerde in het zwembad te gaan toepassen. Dat kan bij de badmeester die de zwemmer aan de zogenaamde hengel vasthoudt. Een andere mogelijkheid is, om zelf in het ondiepe bad te oefenen. In beide gevallen geldt: oefening baart kunst. Borsten raadt hulpmiddelen zoals kurkgordels en binnenbanden zoveel mogelijk af, omdat hiermee niet het vertrouwen van het zelf drijven wordt geleerd.

Het starten

Tenslotte volgt in het boekje de eerder genoemde beschrijving van de (in 1933) meest voorkomende zwemslagen. Het zijn:

  • de wedstrijd-schoolslag
  • het rugzwemmen
  • de samengestelde rugslag
  • de rugcrawl 
  • de zijslag
  • de Spaansche slag
  • de crawl
  • het starten

Het boekje eindigt op pagina 23 met een opsomming van 20 raadgevingen en wenken, met als laatste: Moedig iedereen aan het zwemmen te leeren!!!